ՃԱՆԱՉԵԼ ԻՄԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՒ ԶԽՐԱՏ, ԻՄԱՆԱԼ ԶԲԱՆՍ ՀԱՆՃԱՐՈՅ  
Սկզբնաէջ
 
     
 

Տիեզերքի կենտրոնը յուրաքանչյուրիս ներաշխարհն է,
այն` աստեղնային «ճերմակ խոռոչներ» դեպի անսահմանություն:
  
Սույն տարածքը անհատական ոլորտ է, որտեղ կարտահայտվեն ոմանց խոհերը, իմաստախոսություններն
ու թռուցիկ դիտարկումները ընթացիկ իրադարձությունների, խնդրականների թե գաղափարների վերաբերյալ:
Հարկ չէ դրանց մեջ անպատճառ խոստովանություններ, դրույթներ թե մարգարեություններ որոնել: Իսկ եթե
այդուհանդերձ դրանք լինեն, ապա պետք է վստահել ժամանակի իմաստությանն ու անաչառ ճշմարտությանը:

 ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
( N° 27 )
 
    վարից վեր` ըստ հաջորդական  ամսաթվերի
24.07.2019 թ.- Վերստին Նեֆերտիտիի մասին
24.07.2019թ.   ՎԵՐՍՏԻՆ ՆԵՖԵՐՏԻՏԻԻ ՄԱՍԻՆ
 
http://www.eutyun.org/S/E/GN/Kiya.htm
   
  Նկ. 1: Ամենհոտեպ IV փարավոնը և Նեֆերտիտիին իրենց զավակներով
արեգակնային սկավառակի հովանու տակ ( եգիպ. հարթաքանդակ մթա. 14 դ.):
 

      Սույն տարվա հուլիսի 18-ին, ֆրանսիական F2 հեռուսաալիքով, Secrets d'histoire  (Պատմության գաղտնիքները) շարքում, ցուցադրվեց «Néfertiti, mystérieuse reine d'Egypte» («Նեֆերտիտի, Եգիպտոսի խորհրդավոր թագուհին») գիտահանրամատչելի վավերագրությունը, մի շարք եգիպտագետների մասնակցությամբ: Սպասվում էին նոր բացահայտումներ պատմական այդ դեմքի և ընդհանրապես Ամենհոտեպ IV փարավոնի (Էխնատոնի, մթա1351—1334 թթ ) ու նրա կրոնական հեղափոխության վերաբերյալ: Բացահայտումներ իհարկե կային, մասնավորապես այդ շրջանում կեցական և հավատամքային էության և մանրամասների վերաբերյալ, որպես բազմաստվածությունից միաստվածության անցում,  ի դեմս արեգակի սկավառակի և Ատոն աստվածության: Շեշտվում էր Նեֆերտիտի Այ հոր կարևորությունը մանկուց այդ զույգի դաստիարկության հարցում: Այը եղել է եգիպտական հեծելազորի հրամանատար և կարևոր դեմք փարավոնյան արքունիքում: Իսկ  Նեֆերտիտի մայրը ներկայացվում է Կի-ն ( տարբերակ՝ Կիյա կամ Թի-Թիյի) Ամենհոտեպ III փարավոնի գլխավոր կինը: Այսքանի հետ կային հետազոտական թե միտումնավոր զեղումներ:

    -Նախ Ամենհոտեպ IV-Նեֆերտիտի զույգի և Եգիպտոսի այդժամյա տարեգրությունը ներկայացվում է կատարելապես մեկուսի, առանց արտաքին փոխհարաբերությունների: Թեև շեշտվում է, որ այդժամ Եգիպտոսի տարածքն ու ազդեցությունը եղել են ամենամեծը, հասնելով արդի թուրքո-սիրիական սահմանները, այդժամ՝  խուռի-միտանական տարածք ( մթա. 16-13-րդ դդ):

    -Հայտնի է, որ տարածաշրջանի և հատկապես հզոր Խեթիայի հետ հակամարտություններում եգիպ. Թութմոս IV փարավոնը (մթա մոտ. 1400/1-1390 թթ) հաշտություն է կնքում Միտանիի արքա Արտադամայի հետ։ Կնքված հաշտությունը ամրագրվում է խնամիական ամուսնություններով։ Մի քանի սերունդ Միտանիի արքայադուստրերը դառնում էին Եգիպտական փարավոնների առաջին տիկնայք, որոնցից ամենանշանավորը Նեֆերտիտին էր:


   -
Նեֆերտիտիի անունը հին եգիպտերենով գրվում էր «Նեֆեր-Նեֆերու-Ատոն Նեֆերտիտի», «Ատոնի գեղեցկուհիներից ամենագեղեցիկը, գեղեցկուհին եկավ», կարճ՝ «Գեղեցկուհին եկավ» ( խուռ. այլանունը՝  Գիլու Հեպա- Գեղեցիկ Հեպա  ): Մինչդեռ,  անվանումը չի հուշում, ոչ էլ այս եգիպտագետներն են հարցնում, թե այդ «որտեղի՞ց եկավ»: Ըստ նրանց, Նեֆերտիտին ծնվել է եգիպտական արքունիքում, ըստ այլ աղբյուրների եղել  է Էխնատոնի հոր` Ամենհոտեպ III հարեմից, ապա անցել է որդուն: Ամենհոտեպ IV երկրորդ կինը եղել է Kiya-ն, ըստ Ամառնայի միջպետական նամակագրության` արիական Միտանիի Տուշրատտա արքայի Taduhepa-Տադուհեպա  դուստրը,  ըստ ենթադրությունների` հանրահայտ Թութանհամոնի մայրը: Տադու  մասնիկը համապատասխանում է Միտանիի երկրորդ կարևոր` Taidu  քաղաքանվանը, իսկ երկրորդ բաղադրիչ մեջ վերագտնում ենք նույն Հեպա դիցանունը ( Գիլու Հեպա), խուռ. ամպրոպի աստված Թեշուբի կնոջ անվանումը ( տե՛ս վերոնշյալ հղմամբ )...  
     Թողնենք եգիպտագետներին երբևէ ու վերջնականորեն լուսաբանելու այս մանրուքները:

    Իսկ մենք կարող են միանշանակ պնդել խուռի-միտանական գործոնի առկայությունը եգիպտական արքունիքում:  
    - Նեֆերտիտի հոր Այ անվանումը ակնհայտ աղերս է ակնկալում *այ-*այա դիցարմատի հետ, այն՝ ԱՅԱ նախամոր ( տե՛ս «Ծննդոց-ԱՅԱ», Երևան 2000/2003 թթ) և «հայ» ինքնանվանման հետ: Հետաքրքիր հանգամանք, որը կարող է հուշել խուռի-Միտանիում հայկական տարրի առկայությունը, ինչպես Վանի հարստությունում Էրիմենա արքայանունը: Իսկ առավել հետաքրքիրը, Այի ռազմական հեծելազորի գլխավոր պաշտոնավարումն է, որպես Հուրի երկրից երբեմնի հիքսոսների ժառանգություն...










a.









b.









c.
 
 Նկ. 2: a).Նեֆերտիտի կիսանդրին: b). Նեֆերտիտիի գանգը «Արքաների հովտի» KV55 դամբարանից և վերակազմությունը 3D-ով:  c). Խուռի-Միտանիի Սաուսսատար արքայի կնքադրոշմը: Թևավոր արեգակի սկավառակը ութաթև աստղով Կենաց ծառի գագաթին զույգ առյուծներով և թռչուններով: Իմա՝ տիպիկ արիա-արևապաշտական խորհրդանիշ (հատված, մթա. 1450 թ.):

 - Գանք ամենակարևորին: Այդքան իբր բանիմաց եգիպտագետների և եգիպտագիտության մեջ բնավ չի խոսվում թե այդ ինչպե՞ս Ամենհոտեպ IV հանպատրաստի հանգեց արեգակնային սկավառակի պաշտամունքին և Ատոնի միաստվածությանը՛ կատարելու համար հավատամքային այդպիս կտրուկ և արմատական հեղափոխություն: Եվ այդ, երբ հայտնի է արեգակի, այն էլ թևավոր արեգակի պաշտամունքը համատարած էր արիական դիցարաններում և հենց խուռիական դիցարանում ( Նկ. 2c,  հատված Հուրի-Միտաննիի Սաուսսատար արքայի կնքադրոշմից, մթա. 1450 ): Այն էլ արեգակի ութճյուղանի աստղով սկավառակը Կենաց Ծառի սնարին, դրա կողքին` զույգ առյուծներ և թռչնազգիներ... Այսինքը, հավատամքային այդ կտրուկ փոփոխությունը  միանշանակ ներմուծված էր խուռի-միտանական դիցարանից  (տե՛ս վերոնշյալ հղմամբ ): Եվ երիցս առավել, որ ըստ հենց նույն հեղինակների Ամենհոտեպ III մահվանից առաջ հենց Այ զորապետին էր հանձնարարել մանուկ Էխնատոնի թե՛ դաստիարակությունը և թե՛  իշխանության ղեկը մինչև մանուկ փարավոնի և իր դստեր Նեֆերտիտիի մեծանալը, որից հետո վերջինս անչափ մեծ դեր է խաղացել թե՛ իշխանական գործերում և թե՛ հավատամքային փոփոխություններում...
     Չշարունակենք, կլինի երկար և անբեկանելի:
    Եվս մեկ արմատական խնդրական արևմտյան թե արևելյան արևելագիտության մեջ ( և ոչ միայն...) շարունակում է բաց մնալ մեկ գերխնդրական. հարցերի համակողմանի և ամբողջական դիտարկումը, ինչպես նաև տվյալ պարագայում: Իսկ այդ ակնկալում է ընդհարացումների և վերացարկումների ունակություն, իմա՝ բուն էությունների բացահայտում, ինչը ակնկալում է բարձր էրուդիցիա և խորաթափանց ինտելեկտ: Հատկանիշներ, որոնք բոլորին չեն տրված, այլ՝ հիմնականում հանճարեղ պրպտողներին ցանկացած ասպարեզում: Այդ թվում հնագիտական ու հնէաբանական:

   Մնում է մեկ հարց. մի՞թե այդքան բանիմաց եգիպտագետները վերոնշալ դիտարկումներում այսքանը չգիտեին, թե՞ միտումնավոր շրջանցում են, ինչպես հրեական ծագմամբ արևելագետ Ի. Դիակոնովը Միջագտեքում և ողջ Առաջավոր Ասիայում արիական տարրի բացակայության ջանքերում:  Նույն այդ տրամաբանությամբ մեզ հետաքրքրեց հուդա-հրեական գործոնը այս հանգամանալից մատուցված կինովավերագրության մեջ:     
    Փոքր-ինչ տնտղումները հաստատեցին ենթադրությունս: Secrets d'histoire -Պատմության գաղտնիքները հաղորդաշարը և հատկապես «Néfertiti, mystérieuse reine d'Egypte» հաղորդումը պատրաստել և ներկայացնում էր լեհական հրեաներից ծագմամբ Stéphane Bern-ը և ( ընդհանրապես ֆրանս. F2 հեռուստաալիքը հրեա-հուդայական հենք ունի...):  Այս և նման շատ այլ դեպքերից կարելի է հաստատել մի քանի իրողություններ.   
   - Պատմագիտությունն ու հարակից գիտությունները միշտ էլ ունեցել են քաղաքական նշանակություն և գտնվել քաղաքակրթական կողմնորոշումների ազդեցության տակ:  
    - Այդ, ֆինանսական, լրատվական և մի քանի այլ ասպարեզների հետ եղել և մնում է հրեական նախասիրություններից կարևոր մեկը:  
    - Եվ այդ մասնավորապես վերաբերում է Հայկ. լեռնաշխարհի մշակույթներին, որոնք այս կամ այլ կերպ կարող էին խնդրահարույց դառնալ աստվածշնչյան դոգմաներին և դրա հեղինակությանը ( հանգամանալից տե՛ս. «Կոռումպացված հայագիտություն և հայություն» հղմամբ ):   
    
   Վասն արդարության պարտ ենք նշել նաև, որ հայ հայագետները նույնպես անաչառ չեն նման խնդրականներում, անտեսելով հուրրի-խուռիների ահռելի նշանակությունը հայ և ողջ Առաջավոր Ասիայի պատմամշակութային  իրողություններում, ինչպես տվյալ դեպքում եգիպտական: Խուռի-Միտանին հայկական ներկայացնելը այդպիսի մի աճպարարություն է: Հայկական էր հարևան Հայասա-Ազզի երկիրը, որի հետ Խեթիայի փոխհարաբերությունները բոլորովին այլ էին ( այդ մասին «Ովքե՞ր են եղել հուրրի-խուռիները» դեռևս անտիպ հետազոտությամբ )...
    Հուսով ենք, որ շարունակվող պրպտումները անաչառորեն դեռ շատ բան կլուսաբանեն, վասն հանուր ճանաչողության և ճշմարտության: