ՃԱՆԱՉԵԼ ԻՄԱՍՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՒ ԶԽՐԱՏ, ԻՄԱՆԱԼ ԶԲԱՆՍ ՀԱՆՃԱՐՈՅ  
Սկզբնաէջ
 
     
 

Տիեզերքի կենտրոնը յուրաքանչյուրիս ներաշխարհն է,
այն` աստեղնային «ճերմակ խոռոչներ» դեպի անսահմանություն:
  
Սույն տարածքը անհատական ոլորտ է, որտեղ կարտահայտվեն ոմանց խոհերը, իմաստախոսություններն
ու թռուցիկ դիտարկումները ընթացիկ իրադարձությունների, խնդրականների թե գաղափարների վերաբերյալ:
Հարկ չէ դրանց մեջ անպատճառ խոստովանություններ, դրույթներ թե մարգարեություններ որոնել: Իսկ եթե
այդուհանդերձ դրանք լինեն, ապա պետք է վստահել ժամանակի իմաստությանն ու անաչառ ճշմարտությանը:

 ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
( N° 29 )
 
    վարից վեր` ըստ հաջորդական ամսաթվերի
    
11.08.2020թ. - Հայոց տարիքն ու բուն ինքնությունը

11.08.2020թ.                                     
                    
    ՀԱՅՈՑ ՏԱՐԻՔՆ ՈՒ ԲՈՒՆ ԻՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆԸ
   
                               Նկ.a: Homo sapiens-ի համասփռումը Աֆրիկայից ամենուր,
                                      թվերով և գույներով դրանց մոտավոր տարիքը:
 
       
      
Ամեն մի գիտնական պետք է որ մի քիչ փիլիսոփա լինի,
                       փիլիսոփան մասնագետ՝ ոչ անպատճառ1...
   Հայոց տարիքի հարցը չէր բարձրանա, եթե դրա շուրջ չստեղծվեր ամբողջ մի շիլա-շփոթ: Մինչդեռ, տարիքից ավելի կարևոր է էթնոսի ինքնությունը և դրա էվոլյուցիոն դինամիկան: Տարիքի առաջին չափանիշը համարվում է լեզուն, ապա կենսաբանական հատկանիշները, կենսատարածքը, կեցական և հոգևոր մշակույթը, ավանդույթները, մեկ խոսքով հենց ինքնությունը: 
  
     Ըստ այդմ, մեկ քանի տասնամյակ առաջ հայերը համարվում էին բալկաններից եկվորներ, իսկ ազգի կազմավորումը կապվում էր ուր/արտական, իմա՝ Վանի հարստության տապալման հետ: Այսինքն, հայերին տրվում էր 2,5-3000 տարվա վաղեմիություն: Ավելի վաղ հայերենի հնդեվրոպական պատկանելությունը տարակուսվում էր: 19-րդ դարի երկրորդ կեսին, հայերենը ընդունվեց որպես հնդեվրոպական առանձին ճյուղ ( Հյուբշմանը 1875 թ.): Վերջին տասնամյակներում  հաստատվեցին հայոց տեղաբնիկությունը,  հնդեվրոպական բնօրրանը տեղակայվեց Հայկ. լեռնաշխարհում, հայերին այդ լեզվաընտանիքում հատկացնելով համեստ մի տեղ. բարբառային կարգավիճակ մինչև մթա III հզ, ապա որպես առանձին լեզվի կազմավորում ( այդու էլ իբր էթնոսի ), վաղնջահայերենը՝  մինչև մթա 13-րդ դ., հնագույն հայերենը՝  մինչև մթ  4-րդ դ. («Հայոց լեզվի պատմություն», Գ. Ջահուկյան, Երևան 1987, 25 էջ ): Անշուշտ կային տարաձայնություններ առավել վաղեմիության առումով, որոնք այդուհանդերձ շատ չէին տարբերվում ( Մ. Գավուքչյան, Ռ. Իշխանյան, Բ. Ուլուբաբյան և այլք):

  Հենվելով լեզվաբանական այս տվյալների,  բայց առավելաբար մշակութային տարաբնույթ վավերագրությունների վրա, մենք մեր «Ովքե՞ր են ի վերջո արիացիները» մենագրության մեջ հայոց վաղնջականությունը սահմանեցինք մոտ 6000 տարի, իմա՝ մթա IV հզ: Իսկ «Ծննդոց-ԱՅԱ» մենագրությամբ գնում էինք դեպի VII հզ, այսինքն՝  9000 տարեկան: Սակայն, նախահայերի առկայությունը հին Քարե դարի վերջերից, անցնելով մեզոլիթ և ապա «նեոլիթյան հեղափոխություն» ( երկրագործության սկիզբը), այդ տարիքը և ընդհանրապես նախահնդեվրոպական մշակույթի սկիզբը ինքնաբերաբար սահմանվում էր 12000 ամյա: Այդպես էլ ներկայացրինք «Ծննդոց-ԱՅԱ» մենագրությամբ  ( Նկ.b: Երևան 2000, վերահրատ.  2003 թ.):  Այդու, մենք հասարակական որոշ շրջանակների և ԶԼՄ-ների կողմից ենթարկվեցինք պարզապես ծաղրուծանակի: Սակայն, նախախնամությունը արեց իր անհավատալի հրաշագործությունը: Նույն 2000 թ. նույն օգոստոս ամսին  գերմ. «Bild der wissenschaft»  գիտական ամսագրի N°8  համարում միաժամանակ հրապարակվեցին մոտ 11,5 -ամյա  Գյոբեկլի թեփե հուշարձանի վերաբերյալ հնագիտական պեղումների արդյունքները, գալով  հաստատելու մեր ճշմարտացիությունը:

                        
                       Նկ.b: «Ծննդոց-ԱՅԱ» հատորը (Ա.Վարպետյան, Երևան 2000/2003թթ, 952 էջ):  

   Իսկ 2003 թ. «Ծննդոց ԱՅԱ» մենագրության վերահրատարակման հետ, աշխարհահռչակ NATURE գիտական հանդեսը իր 27.11.2003 թ. համարում հրապարակեց նորզելանդացի հետազոտողներ Ռ.Գրեյի և Ք.Ատկինսոնի ուշագրավ մի աշխատանքի եզրակացությունը, նախահնդեվրոպական լեզվաընտանիքի տոհմածառը վերականգնելու վերաբերյալ, որն իրականացվել էր ալգորիթմային նոր մի սկզբունքով: Ըստ այդմ, հնդեվրոպական նախալեզուն 9500-8000 տարի առաջ, երկրագործությանը հետ սկսել էր համասփռվել իբր արևելյան Անատոլիայից (Հայկ. լեռնաշխարհ չէր կարելի ասել…), որտեղ էլ իբր սաղմնավորվել էին: Այդու, նախահնդեվրոպական ամենահնագույն լեզուներ են դասվում. 8700 տարի վաղեմիությամբ իբր հիթիթերենը, ապա թոխարերենը (7900 տարի), և երրորդը` 7300 տարի վաղեմիությամբ, հայերենը... (http://www.eutyun.org/S/E/GN/Yerknag.htm):

    Որքան էլ թերի ու շեղված այդ ևս ամրապնդում էր «Ծննդոց ԱՅԱ» տեսությունը: Սակայն, այդ ևս ամբողջովին ճշմարիտ չէր: Զի, Գյոբեկլի թեփեի վերաբերյալ մեր այլ մեկ քննախուզությունը հաստատեց հին հայոց ներկայությունը այնտեղ հետագա բազմաթիվ արձագանքներով և դիցամոտիվներով, ինչպես անգղապաշտության հետ կապված մեր Տորք Անգեղի պատումները, քանի լեզուների մեջ մնացած հենց բուն հայերեն «անգղ» եզերը իր հոլովումներով  ( «AXIS MUNDI –Պորտասարի առեղծվածը», Երևան 2016, էջ
58-59): Ըստ այդմ և շատ այլ փաստարկների հայոց նվազագույնը 12000 ամյա վաղեմիությունը անբեկանելիորեն ամրագրվում էր, ինչը ակնկալում է մեկ քանի հազարամյակ «հղիության» շրջան:  Այդպես, մի քանի տասնամյակում հայոց  2,5-3000 տարվա վաղեմիությունը թռավ  նվազագույնը 12000 ամյա իրականության: Անշուշտ, այդ կարող է ճշտվել ապագայում նոր տվյալների բացահայտմամբ, սակայն այդ այլևս պակաս կարևոր է: Քանզի Գյոբեկլի թեփեն համարվում է արդի քաղաքակրթության սկիզբը, այդու էլ հայոց բուն ինքնության, տարանջատվելով բազմաէթնիկ այական հանույթից:
   
    Այդ էր !  Եվ սկսվեց վաղեմիության  մրցակցությունն ու «մարաթոնը»:  «Ծննդոց ԱՅԱ» մենագրությունից  4  տարի հետո ակադեմ. Պ. Հերունին հրապարակում է իր  «Հայերը և հնագույն Հայաստանը» աշխատությունը (2004 թ. անգլերեն, 2006 թ. հայերեն ), հայերին վերագրում է առնվազը 14000 ամյա վաղեմիություն, հիմնվելով հիմնականում Քարահունջի աստղադիտական հետազոտությունների վրա: Նրան հաջորդում է այլ մեկ գիտատեխնիկան մասնագետ և նույն Քարահունջի հիմունքներով և Պորտասարի մեկ կոթողի վրա սոսկ բարձրաքանդակի նմանակումով այդ տարիքը հասցնում է 18000 տարվա:  Բյուրականի աստղադիտարանի այլ մեկ գիտաղխատող՝  32000 տ. ( նույն Քարահունջի տվյալներով...), այլ մեկ ֆիզիկոս-հայագետ հայոց մինչև 50000 տարիք, բոլորն էլ ոչ ամբողջական և հաստատուն ու բազմակողմանի հիմքերով, բայց հնարավորինս վաղնջականության և մրցակցության մոլուցքով
2, թեև 12000 ամյա սահմանումը մնաց առավել գործածական, սակայն առանց աղբյուրի հիշատակման ( http://www.eutyun.org/S/Ashx/SHPIONAKAN%20KRQER....htm ):
 
     Այդպես, բանասեր մի տիկին Պոլինեզիայի կղզիներում ապրող ռապա ժողովրդի բառագանձի մեջ հայտնաբերել է հայերենի առկայություն և ըստ ոմանց ձգտում է հայերին սահմանել 40000 տարվա վաղեմիություն: Այլք, Էա-Հայա դիցանվան համասփռմամբ թմբկահարում են հայոց ու նրանց աստծո համասփռումը աշխարհով մեկ, բայց անում են մեծ մի սխալ: Ըստ մարդաբանական և հնէաբանական տվյալների Homo sapiens Եվրոպա է թափանցել Արևմտյան Աֆրիկայից, իսկ Ավստրալիա և Պոլինեզյան կղզիներ՝  Ասիայի հարավային ափերով: Ավելի ուշ առանձին մի հոսանք Աֆրիկայից բարձրացել է Հայկ. լեռնաշխարհ, մեկ մասը հաստատվել այնտեղ, մյուս հոսանքը եղանակի ջերմացման հետ մի քանի ուղղություններով տարածվել դեպի Եվրոպա, ապա Արևելք և դեռևս սառցապատված Բերինգի նեղուցով Հյուսիսային Ամերիկա (Նկ. a ):

  Homo sapiens ունեցել է հոդաբաշխ լեզու և դրա մեջ այ*-այա* դիցարմատով նոստրատիկ բառապաշար, որոնք մնացել ու հոլովվել են մի շարք լեզուներում, այդ թվում հայերենում, դառնալով  մայր աստվածության և քանի սերունդների Այ-Այա դիցանուն, ցեղանուն ( ոչ միայն հայերի) և Էյա-Էա-Է հոլովումներով ամբողջ մի մայրիշխանական բառապաշար: Ահա և հայերենի հետ այդքան ընդհանրությունները, առանց անմիջական կապերի: Հետագայում մշակույթային «դիֆուզիայով» նաև անմիջականորեն:   
    Այդ մասին մենք շարադրել էինք հենց «Ծննդոց-ԱՅԱ» մեր ծավալուն մենագրության մեջ ( Երևան 2000, էջ  864-865):  Ըստ այդմ հայ էթնոսի նվազագույն տարիքը սահմանել էինք շուրջ 12000 տարի, իսկ հայ ազգի ծագումը՝  VIII-VII հհ: Սակայն, Գյոբեկլի թեփեի մեր քննախուզությունը եկավ հաստատելու գոնե հայ ազգույթի առկայությունը  12000  տարի առաջ, իսկ OPUS MAGNUM դեռևս անտիպ աշխատությունը՝  արդեն ազգի: Նվազագույնը, զի հաստատված կառույցներն ու տվյալները ակնկալում են մի քանի հազարամյակ խմորումների շրջան ( բայց ոչ անպատճառ տասնյակ հազարամյակների...): Իսկ հայոց մեջ տոտեմական անվանումներով ցեղերն ու աշխարհագրական կենսատարածքները հուշում են ավելի վաղ կեցություն:    

   Այս առումներով հայոց տարիքը կարող ենք վստահորեն սահմանել նվազագույնը 12000 տարեկան, բայց ոչ հենց այնպես տասնյակ հազարամյակներ առաջ:  Եվ այդ արդեն կարևոր էլ չէ, զի ամենակարևորը հայոց ինքնության և հոգևոր մշակույթի լուսաբանումն ու դրա էվոլյուցիոն զարգացում ու պահապանում է մինչև մեր օրերը: Այդ ոչ մեկ էթնոսի պարագան չէ:     
   2019 թ. Թուրքիայի  նախագահ Ռ.Թ. Էրդողանը հայտարարեց Գյոբեկլի թեփեի տարի: Մենք, 2020 թ., Էու
թյան 30-ամյակի առթիվ հայտարարում ենք հայոց ու նրանց Է-ԷՈՒԹՅՈՒՆ աստվածության և գերհասկացության տարի ու տարիք: Զի,այդ հիմքով մշակված ԷԻԶՄ ուսմունքը ապագայի ուղեցույցն է, և բոլորովին այլ խնդիր: Այդուհանդերձ.
   
 Հենց և՛ ճշմարտությունը, և՛ ճանապարհը, և՛ կյանքը և՛ անդին...
 
 
  
1Փլիսոփայությունը համարվում է գիտությունների գիտություն: Ուրեմն էաբանությունը՝  փիլիսոփայությունների փիլիսոփայություն: Այդպես, Նյուտոնին հարկ չէր այգեգործ լինել, խնձորի ընկնելուց գրավիտացիայի գաղափարը հղանալու համար, Արքիմեդին լողորդ՝  իր օրենքը հղանալու, իսկ Պլատոնին՝ ակադեմիկոս, աշխարհի առաջին ակադեմիան հիմնելու համար: Զի, էությունները ամենայն ստեղծագործության հիմքերի հիմքն են:
 2
Դատելով ժամանակագրական այս իրողությունից ( Նկ. a ), Քարահունջի առաջարկվող վերջին 31-32000 տարվա վաղեմիությունը ներկայանում է ոչ հավանական: Հատկապես հավաքչական տնտեսության և քոչվորական կեցության պայմաններումէլ չխոսելով քաղաքակրթական պայմանների և  մի շարք այլ հանգամանքների մասին...


         Ալեքսանդր Վարպետյան                                   Մարսել, 11 օգոստոս 2020 թ.